De digitale omnibus voor AI is Verordening (EU) 2026/1744, een vastgestelde wijziging van de AI-verordening die op 27 juli 2026 in werking trad. Ze verschuift de hoog-risico-eisen naar 2 december 2027 (bijlage III) en 2 augustus 2028 (bijlage I), voegt twee verboden toe, herschrijft de plicht tot AI-geletterdheid en breidt de mkb-verlichting uit.
Het belangrijkste in het kort
- De digital omnibus is geen voorstel meer. De AI-wijziging is op 24 juli 2026 gepubliceerd in het Publicatieblad en geldt sinds 27 juli 2026.
- Uitstel geldt alleen voor hoog-risico-AI. Verboden, regels voor AI-modellen voor algemene doeleinden en de transparantie van artikel 50 hielden hun datum.
- Nieuw verboden vanaf 2 december 2026: AI die zonder toestemming intieme beelden maakt (nudify-apps) en AI die kindermisbruikmateriaal genereert.
- Artikel 4 vraagt nu maatregelen om AI-geletterdheid te bevorderen, in plaats van te zorgen voor een toereikend niveau.
- Kleine midcaps (minder dan 750 medewerkers) krijgen een deel van de verlichting die eerder alleen voor kmo’s gold.
Wat is de digitale omnibus en waarom kwam hij er?
‘Omnibus’ is Brussels jargon voor één wetgevingshandeling die meerdere bestaande wetten tegelijk aanpast. Eind 2025 presenteerde de Europese Commissie een digitaal omnibuspakket als onderdeel van haar vereenvoudigingsagenda. Het pakket bevatte ook voorstellen over data, cookies en de AVG; die volgen een eigen traject en vallen buiten dit artikel. Het AI-deel werd Verordening (EU) 2026/1744, die de AI-verordening (EU) 2024/1689 wijzigt.
De directe aanleiding was een planningsprobleem. Hoog-risico-eisen zouden op 2 augustus 2026 ingaan, terwijl de geharmoniseerde normen waarmee aanbieders conformiteit aantonen en een deel van de richtsnoeren van de Commissie nog niet af waren. Zonder ingreep zouden bedrijven bindende eisen krijgen zonder afgesproken manier om eraan te voldoen. De omnibus is daarom een gerichte reparatie: de risicogebaseerde opzet, de rollen en de boetemaxima blijven zoals ze waren. Wilt u die opzet nog eens doornemen, lees dan wat de AI-verordening is en hoe ze werkt. Wilt u liever direct weten welke gewijzigde data voor uw eigen systemen gelden, dan houdt de gratis scan voor AI-beleid en AI governance al rekening met de omnibus.
Hulp nodig met cloud?
Plan een gratis 30-minuten gesprek met een van onze cloud-specialisten. We analyseren uw behoefte en geven concrete aanbevelingen — geheel vrijblijvend.
AI Act omnibus: oud en nieuw naast elkaar
| Onderwerp | Oorspronkelijke tekst (2024/1689) | Na de omnibus (2026/1744) |
|---|---|---|
| Hoog-risico, bijlage III (zelfstandige systemen) | Vanaf 2 augustus 2026 | Vanaf 2 december 2027 |
| Hoog-risico, bijlage I (AI in gereguleerde producten) | Vanaf 2 augustus 2027 | Vanaf 2 augustus 2028 |
| Verboden AI-praktijken (art. 5) | Acht verboden, sinds 2 februari 2025 | Ongewijzigd, plus twee nieuwe verboden vanaf 2 december 2026 |
| Transparantie (art. 50) | Vanaf 2 augustus 2026 | Nog steeds 2 augustus 2026; generatieve systemen die al op de markt waren, krijgen tot 2 december 2026 voor machineleesbare markering |
| AI-geletterdheid (art. 4) | Maatregelen om te zorgen voor een toereikend niveau | Maatregelen om AI-geletterdheid te bevorderen; geen gegarandeerd niveau per persoon; ondersteunende rol voor Commissie en lidstaten |
| Verlichting voor kleinere bedrijven | Kmo’s en start-ups | Ook kleine midcaps: minder dan 750 medewerkers en een omzet tot 150 miljoen euro of een balanstotaal tot 129 miljoen euro |
| Bijzondere persoonsgegevens voor biasdetectie | Art. 10 lid 5: smalle grondslag, alleen aanbieders van hoog-risico-AI | Nieuw art. 4a: ook gebruiksverantwoordelijken en andere AI-systemen en -modellen, onder strikte noodzaak |
| Toezicht op AI gebouwd op een eigen model | Nationale autoriteiten; AI-bureau alleen voor de modellen | AI-bureau exclusief bevoegd voor AI-systemen op een model van dezelfde aanbieder of groep en voor AI in zeer grote onlineplatforms en zoekmachines |
| Bestaande hoog-risico-AI bij overheden | 2 augustus 2030 | 2 augustus 2030 (bevestigd) |
Is de AI Act nu uitgesteld?
Alleen het hoog-risico-hoofdstuk. Dat is het misverstand dat we het vaakst tegenkomen. Krantenkoppen over ‘uitstel van de AI Act’ gingen over de eisen voor hoog-risico-AI; al het andere hield zijn datum. De verboden gelden sinds februari 2025 en zijn zelfs uitgebreid. AI-geletterdheid geldt ook sinds februari 2025: de formulering veranderde, de startdatum niet. De regels voor modellen voor algemene doeleinden en de boetebepalingen gelden sinds augustus 2025, en artikel 50 ging gewoon op 2 augustus 2026 in.
Concreet: een webshop met een klantenservicechatbot moest vanaf augustus 2026 laten zien dat klanten met AI praten, omnibus of niet. Een uitzendbureau dat met een HR-selectietool kandidaten voorselecteert, kreeg wel extra tijd, tot december 2027, om de plichten voor gebruiksverantwoordelijken van hoog-risico-AI in te richten. Alle data op een rij vindt u in de tijdlijn van de AI-verordening.
De wijzigingen per onderwerp
Hoog-risico: meer tijd, dezelfde inhoud
Hoofdstuk III is inhoudelijk grotendeels gelijk gebleven. Aanbieders van systemen uit bijlage III hebben nog steeds risicobeheer, datagovernance, technische documentatie, logging, informatie voor gebruiksverantwoordelijken, ontwerp voor menselijk toezicht, nauwkeurigheid en robuustheid, een kwaliteitsbeheersysteem, een conformiteitsbeoordeling en registratie in de EU-databank nodig. Gebruiksverantwoordelijken houden hun plichten uit artikel 26 en waar nodig de grondrechtenbeoordeling van artikel 27. De ruim zestien maanden extra zijn bedoeld om normen te laten landen, niet om af te wachten.
Twee nieuwe verboden
Artikel 5 verbiedt vanaf 2 december 2026 ook het in de handel brengen, in gebruik stellen of gebruiken van AI-systemen die intieme beelden van herkenbare personen maken zonder hun toestemming, en van AI-systemen die materiaal met seksueel kindermisbruik genereren. Overtreding valt in de zwaarste boetecategorie: tot 35 miljoen euro of 7 procent van de wereldwijde jaaromzet. Voor aanbieders van algemene beeldgeneratoren draait het om waarborgen, misbruikmonitoring en controle op plug-ins en marktplaatsen.
Artikel 50: datum blijft, korte overgang voor markering
De meldplichten voor chatbots, emotieherkenning, biometrische categorisering en deepfakes gingen op 2 augustus 2026 in zoals gepland. De enige tegemoetkoming geldt aanbieders van generatieve systemen die vóór die datum al op de markt waren: zij hebben tot 2 december 2026 om output machineleesbaar te markeren. Nieuwe systemen krijgen geen respijt. De praktijk rond het AI-label behandelen we in artikel 50 over transparantie.
Artikel 4: AI-geletterdheid anders geformuleerd
Het gewijzigde artikel 4 vraagt aanbieders en gebruiksverantwoordelijken maatregelen te nemen om de AI-geletterdheid te bevorderen van personeel en anderen die namens hen AI-systemen bedienen of gebruiken. Een specifiek niveau per persoon hoeft niet te worden gegarandeerd, en de Commissie en lidstaten krijgen een ondersteunende rol, vooral richting kleinere bedrijven. Dat verkleint het risico op een onbewijsbare norm, maar de plicht blijft. Let op: de handreikingen van de Autoriteit Persoonsgegevens dateren van vóór de omnibus en gaan nog uit van de oude formulering. Lees de exacte tekst altijd in de geconsolideerde versie.
Kleine midcaps krijgen verlichting
Bedrijven met minder dan 750 medewerkers en een omzet tot 150 miljoen euro of een balanstotaal tot 129 miljoen euro profiteren nu ook van vereenvoudigde technische documentatie, een proportioneel kwaliteitsbeheersysteem, voorrang bij AI-testomgevingen voor regelgeving en aangepaste boeteplafonds. Voor veel Nederlandse scale-ups en middelgrote softwarebedrijven scheelt dat aanzienlijk papierwerk bij hoog-risico-AI.
Biasdetectie met gevoelige gegevens
Het nieuwe artikel 4a vervangt artikel 10 lid 5 en geeft een ruimere grondslag om bijzondere persoonsgegevens, zoals gegevens over etniciteit of gezondheid, te verwerken als dat strikt noodzakelijk is om vooroordelen op te sporen en te corrigeren. Het geldt nu ook voor gebruiksverantwoordelijken en voor andere AI-systemen en -modellen. Het is een bevoegdheid, geen plicht. De AVG blijft volledig van toepassing; hoe beide wetten samenlopen, leest u in AI-verordening en AVG.
Meer Europees toezicht
Het AI-bureau van de Commissie houdt voortaan exclusief toezicht op AI-systemen die een aanbieder bouwt op zijn eigen model voor algemene doeleinden, en op AI in zeer grote onlineplatforms en zoekmachines. Voor een Nederlandse organisatie die zulke tools gebruikt, verandert er dagelijks weinig. Voor de grootste modelaanbieders betekent het één Europese toezichthouder in plaats van 27 nationale.
Wat betekent de omnibus voor Nederland?
De omnibus wijzigt de Europese regels, niet de Nederlandse toezichtsinrichting. Die loopt via de Uitvoeringswet AI-verordening, die per oktober 2026 nog niet is aangenomen; de internetconsultatie liep van 20 april tot 1 juni 2026. Het concept wijst tien markttoezichtautoriteiten aan, met de AP en de RDI als coördinatoren. Doordat de hoog-risico-eisen later ingaan, krijgen ook die toezichthouders meer tijd om capaciteit op te bouwen. Wie waarvoor bevoegd wordt, staat in toezicht op de AI-verordening in Nederland.
Wat u nu aanpast in uw aanpak
- Zet het programma niet stil, maar herschik het. Controle op verboden toepassingen, AI-geletterdheid en de meldingen van artikel 50 zijn nu al handhaafbaar.
- Werk uw AI-overzicht bij. Geef elk systeem zijn nieuwe datum en noteer of u aanbieder of gebruiksverantwoordelijke bent.
- Controleer uw omvang. Valt u onder de kleine midcaps, dan geldt mogelijk lichtere documentatie.
- Pas contracten aan. Leveranciers die zich op ‘uitstel’ beroepen, moeten nog steeds aan artikel 50 en de verboden voldoen. Leg vast wie welke plicht draagt.
- Gebruik de extra tijd voor hoog-risico. Een gap-analyse voor de AI Act laat zien waar het meeste werk zit.
Veelgestelde vragen over de digitale omnibus
Is de digital omnibus al van kracht?
Ja, voor het AI-deel. Verordening (EU) 2026/1744 is op 24 juli 2026 in het Publicatieblad van de EU verschenen en op 27 juli 2026 in werking getreden. Het is dus geen voorstel meer maar geldende wet. Andere onderdelen van het bredere digitale omnibuspakket, bijvoorbeeld over data en de AVG, volgen een eigen traject; controleer daarvan de actuele status apart.
Welke regels zijn door de omnibus uitgesteld?
Alleen de eisen voor AI-systemen met een hoog risico. Voor bijlage III (bijvoorbeeld werving, kredietbeoordeling, onderwijs) geldt nu 2 december 2027, voor AI in producten onder bijlage I 2 augustus 2028. Verboden praktijken, AI-geletterdheid, de regels voor modellen voor algemene doeleinden en de transparantie van artikel 50 zijn niet uitgesteld.
Moeten we nog iets doen aan AI-geletterdheid?
Ja. Artikel 4 vraagt sinds de omnibus maatregelen om AI-geletterdheid te bevorderen in plaats van een toereikend niveau te garanderen, maar de plicht geldt nog steeds sinds 2 februari 2025. Een proportioneel programma met basisuitleg, rolgerichte training en vastgelegde afspraken blijft verstandig. Een certificaat of toets per medewerker is niet verplicht.
Wat zijn de nieuwe verboden uit de omnibus?
Vanaf 2 december 2026 is het verboden AI-systemen aan te bieden of te gebruiken die zonder toestemming intieme beelden van herkenbare personen maken, zoals nudify-apps, of die materiaal met seksueel kindermisbruik genereren. Overtreding valt in de hoogste boetecategorie van artikel 99: tot 35 miljoen euro of 7 procent van de wereldwijde jaaromzet.
Geldt de omnibus ook voor het mkb?
Ja, en het mkb profiteert er deels van. Kmo’s en start-ups hielden hun bestaande verlichting, zoals het lagere van de twee boetebedragen. Nieuw is dat kleine midcaps met minder dan 750 medewerkers een deel van die verlichting krijgen, zoals vereenvoudigde technische documentatie en voorrang bij de AI-testomgeving voor regelgeving.
Weet binnen 40 minuten welke data voor u gelden
De omnibus maakt de vraag ‘wat moeten wij wanneer doen?’ niet eenvoudiger. Met de gratis AI governance-assessment van Opsio beantwoordt u in veertien stappen, in ongeveer 40 minuten, vragen over hoe uw organisatie AI gebruikt. Zodra u verzendt, worden vier documenten opgesteld op basis van uw antwoorden: een AI-gebruiksbeleid, een AI governance-raamwerk, een checklist voor de beoordeling van AI-leveranciers en een sjabloon voor AI-risicoanalyse. U krijgt er een volwassenheidsbeeld over tien domeinen bij. De vragen zijn Nederlands, de documenten Engels, als Word-bestanden die u zelf kunt aanpassen. Gratis, vrijblijvend en van u.
Dit artikel is algemene informatie, geen juridisch advies. Raadpleeg de geconsolideerde tekst van Verordening (EU) 2024/1689, zoals gewijzigd bij Verordening (EU) 2026/1744. Stand van de wetgeving en van de Nederlandse uitvoeringswet: oktober 2026.
Read more about managed cloud from Opsio.
Geschreven door
Country Manager, India
Praveena leidt Opsio's activiteiten in India en brengt meer dan 17 jaar sectoroverstijgende ervaring mee op het gebied van AI, productie, DevOps en managed services.
Redactionele richtlijnen: Dit artikel is geschreven door cloudspecialisten en beoordeeld door ons engineeringteam. We herzien het wanneer de technologie of regelgeving waarover het gaat verandert; de datums op deze pagina tonen de laatste update. Opsio is redactioneel onafhankelijk.