In Nederland moet de Uitvoeringswet AI-verordening het toezicht regelen. Per oktober 2026 is dat nog een wetsvoorstel: de internetconsultatie liep van 20 april tot en met 1 juni 2026. Het voorstel kiest voor tien markttoezichthouders, met de Autoriteit Persoonsgegevens en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) als coördinatoren. De verordening zelf geldt intussen al rechtstreeks.
Het belangrijkste in het kort
- De AI-verordening is een EU-verordening en werkt rechtstreeks. De Uitvoeringswet regelt alleen wie toezicht houdt, met welke bevoegdheden en hoe de boetes worden opgelegd.
- Het wetsvoorstel kiest een hybride model: bestaande toezichthouders houden toezicht binnen hun eigen domein; waar geen duidelijke toezichthouder is, wordt dat de AP.
- De AP krijgt verboden AI-praktijken, transparantieverplichtingen en een groot deel van de hoog-risico-toepassingen, zoals AI bij werk, onderwijs en overheid.
- De RDI wordt centraal contactpunt voor Nederland en houdt toezicht op AI in digitale kritieke infrastructuur en radioapparatuur. AFM en DNB blijven verantwoordelijk voor financiële instellingen.
- Wacht niet op de wet: verboden, AI-geletterdheid, GPAI-regels en transparantie gelden al. Het voorstel kan nog veranderen.
Waarom Nederland een uitvoeringswet nodig heeft
Een verordening hoeft niet te worden omgezet in nationaal recht. Toch laat de AI-verordening de lidstaten een paar dingen zelf regelen: welke autoriteiten markttoezicht houden, wie de aanmeldende autoriteit is voor instanties die conformiteitsbeoordelingen doen, wie het centrale contactpunt is, hoe de AI-testomgeving voor regelgeving (de sandbox) wordt ingericht en welke bevoegdheden toezichthouders krijgen. Daarvoor is in Nederland het wetsvoorstel "Uitvoeringswet verordening artificiële intelligentie" geschreven.
Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat bracht het concept op 20 april 2026 in internetconsultatie, onder verantwoordelijkheid van staatssecretaris Aerdts (Digitale Economie en Soevereiniteit). De consultatie sloot op 1 juni 2026. Daarna volgen de verwerking van de reacties, het advies van de Raad van State en de behandeling in de Tweede en Eerste Kamer. Een datum van inwerkingtreding is per oktober 2026 niet bekend; volg de site van de Tweede Kamer en internetconsultatie.nl voor de actuele stand.
Wilt u nu al weten welke toezichthouder bij uw AI-gebruik hoort, dan moet u eerst weten welke AI uw organisatie gebruikt. De gratis scan voor AI-beleid en AI governance helpt u dat overzicht te maken en zet het om in vier governancedocumenten.
Hulp nodig met cloud?
Plan een gratis 30-minuten gesprek met een van onze cloud-specialisten. We analyseren uw behoefte en geven concrete aanbevelingen — geheel vrijblijvend.
Het hybride model: tien markttoezichthouders
Het kabinet kiest geen nieuwe, centrale AI-toezichthouder. Volgens de toelichting bij de consultatie bestaat het stelsel uit tien bestaande markttoezichtautoriteiten die er taken bij krijgen. Twee daarvan coördineren samen, één is centraal contactpunt. Organisaties krijgen zo zoveel mogelijk te maken met toezichthouders die ze al kennen.
| Toezichthouder | Rol volgens het wetsvoorstel (stand oktober 2026) |
|---|---|
| Autoriteit Persoonsgegevens (AP) | Verboden AI-praktijken, transparantieverplichtingen (artikel 50) en een groot deel van bijlage III: onder meer biometrie, onderwijs, werk en personeelsbeheer, rechtshandhaving en migratie. Restcategorie waar geen andere toezichthouder is. Coördinatie samen met de RDI |
| Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) | Centraal contactpunt (Single Point of Contact), AI in digitale kritieke infrastructuur en radioapparatuur, coördinatie samen met de AP, facilitering van de sandbox |
| Autoriteit Financiële Markten (AFM) | Financiële sector: verboden praktijken, transparantie richting consumenten en hoog-risico-toepassingen zoals kredietwaardigheidsbeoordeling en prijsstelling van verzekeringen |
| De Nederlandsche Bank (DNB) | Prudentieel toezicht bij financiële instellingen, naast de AFM |
| Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) | Onder meer AI in kritieke infrastructuur, samen met de RDI |
| Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) | AI in medische hulpmiddelen |
| Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) | AI in producten die onder hun bestaande productwetgeving vallen |
| Procureur-generaal bij de Hoge Raad en voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State | AI-systemen die de rechtspraak zelf gebruikt |
De precieze verdeling staat in artikel 2.2 van het conceptwetsvoorstel. Bij artikel 4 (AI-geletterdheid) worden de AP, de AFM en DNB genoemd. Voor productgebonden AI past het voorstel bestaande wetten aan, zoals de Warenwet, de Telecommunicatiewet en de Wet medische hulpmiddelen. Op AI-modellen voor algemene doeleinden houdt niet Nederland, maar de Europese Commissie via het AI-bureau toezicht; zie GPAI en AI-modellen voor algemene doeleinden.
De Autoriteit Persoonsgegevens en AI
Voor de meeste bedrijven en overheden wordt de AP de belangrijkste AI-toezichthouder. Dat is geen nieuwe rol uit het niets: sinds 2023 is de AP coördinerend algoritmetoezichthouder, met een eigen directie Coördinatie Algoritmes die onder meer de Rapportage AI- & Algoritmerisico's Nederland publiceert. In het wetsvoorstel krijgt de AP een zelfstandige AI-toezichtstak, nevengeschikt aan het AVG-toezicht.
Volgens het nieuwsbericht van de AP van 20 april 2026 wordt de AP verantwoordelijk voor toezicht op verboden AI-praktijken, zoals manipulatieve AI, voor transparantieverplichtingen, zoals herkenbaarheid van chatbots en deepfakes, en voor een groot deel van de hoog-risico-toepassingen in werk, onderwijs en overheid. Een HR-selectietool bij een Nederlandse werkgever of een model waarmee een gemeente beoordeelt of iemand recht heeft op een uitkering, valt dus bij de AP. Op 31 augustus 2026 stuurde de AP haar uitvoeringstoets naar de Kamercommissie voor Digitale Zaken, met een inschatting van de benodigde capaciteit.
De AP gaf al eerder praktische richting, bijvoorbeeld met twee handreikingen over AI-geletterdheid en met een AVG-advies over Microsoft 365 Copilot. Hoe AVG en AI-verordening samenkomen, leest u in AI-verordening en AVG.
De RDI en AI
De RDI, onderdeel van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat, wordt het aanspreekpunt van Nederland richting de Europese Commissie en andere lidstaten. Formeel wijst het wetsvoorstel de minister aan als centraal contactpunt; de RDI vult die rol in, zo schrijft de RDI zelf in haar nieuwsbericht over het toezicht op AI. Daarnaast houdt de RDI toezicht op AI in radioapparatuur, zoals telefoons en routers, en op AI in digitale kritieke infrastructuur zoals telecom en internet. Met haar AI Safety & Security Lab levert de RDI technische expertise aan andere toezichthouders. De RDI zegt "proactief, risicogericht en proportioneel" toezicht te willen houden.
AFM en DNB: AI in de financiële sector
Banken, verzekeraars en beleggingsondernemingen houden te maken met hun vertrouwde toezichthouders. Een kredietmodel bij een bank of een AI-systeem dat premies voor levens- of ziektekostenverzekeringen bepaalt, is een AI-systeem met een hoog risico (bijlage III, punt 5 onder b en c). In het voorstel houden de AFM, DNB en de AP daarop samen toezicht. De AFM noemde het voorstel in haar uitvoeringstoets van 12 juni 2026 "uitvoerbaar", maar vroeg om een duidelijkere taakverdeling: de AFM als gedragstoezichthouder en DNB als prudentieel toezichthouder. Voor deze gebruiksverantwoordelijken is vanaf 2 december 2027 ook een beoordeling van de gevolgen voor de grondrechten verplicht; zie FRIA en IAMA.
Sandbox, boetes en grondrechten
Het wetsvoorstel regelt de AI-testomgeving voor regelgeving: de markttoezichthouders zetten die samen op, en de AP en de RDI richten hem vanaf 2026 in. Daar kunnen vooral mkb-bedrijven en start-ups een AI-systeem onder begeleiding toetsen. Volgens de Europese planning moet elke lidstaat uiterlijk 2 augustus 2027 een sandbox hebben.
De toezichthouders krijgen de bevoegdheid om bestuurlijke boetes op te leggen tot de maxima van artikel 99 van de verordening: tot 35 miljoen euro of 7 procent van de wereldwijde jaaromzet voor verboden praktijken, tot 15 miljoen euro of 3 procent voor de meeste andere plichten. Voor mkb-bedrijven geldt het lagere bedrag. De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties krijgt de coördinatie van de grondrechtenautoriteiten uit artikel 77.
Het Algoritmeregister: een Nederlands extra
Los van de AI-verordening heeft Nederland het Algoritmeregister van de overheid, waarin overheidsorganisaties hun impactvolle algoritmes beschrijven, waaronder hoog-risico-AI-systemen. Registratie is daar per oktober 2026 nog niet wettelijk verplicht, en bedrijven registreren er niet. Het register bestaat naast de EU-databank waarin hoog-risico-AI-systemen volgens de verordening moeten worden geregistreerd.
Wat Nederlandse organisaties nu moeten doen
- Leef de regels na die al gelden. Verboden AI-praktijken en AI-geletterdheid sinds 2 februari 2025, transparantie sinds 2 augustus 2026. Zolang de Uitvoeringswet er niet is, ontbreken nationale bevoegdheden en boeteregels, maar de plichten zelf gelden al.
- Bepaal per AI-toepassing welke toezichthouder bij u hoort. Financiële onderneming: AFM en DNB. Werkgever met een HR-tool, onderwijsinstelling of overheid: AP. Product met ingebouwde AI: de bestaande productinspectie.
- Plan het hoog-risicowerk. De plichten voor bijlage III gelden vanaf 2 december 2027, voor AI in producten uit bijlage I vanaf 2 augustus 2028; zie de tijdlijn van de AI-verordening.
- Volg de wetgeving. Het voorstel kan na het advies van de Raad van State en de Kamerbehandeling nog veranderen, bijvoorbeeld in de taakverdeling tussen AFM en DNB.
- Maak een gap-analyse. Een gap-analyse voor de AI Act laat zien waar u staat ten opzichte van de verordening, los van wie straks toezicht houdt.
Meer achtergrond bij de verordening zelf vindt u in onze uitleg over de AI-verordening (EU AI Act).
Veelgestelde vragen
Wat is de Uitvoeringswet AI-verordening?
Het is het Nederlandse wetsvoorstel dat de AI-verordening uitvoert. Het wijst de toezichthouders aan, geeft ze bevoegdheden en boetebevoegdheid, regelt de sandbox en past bestaande wetten aan voor AI in producten. Het voorstel was van 20 april tot en met 1 juni 2026 in internetconsultatie. Per oktober 2026 is het nog niet aangenomen.
Wie is de AI-toezichthouder in Nederland?
Er komt niet één toezichthouder. Het wetsvoorstel wijst tien bestaande markttoezichthouders aan, ieder voor het eigen domein. De Autoriteit Persoonsgegevens krijgt de breedste rol en coördineert samen met de RDI. AFM en DNB doen de financiële sector, inspecties zoals IGJ, ILT en NVWA nemen AI in producten en infrastructuur voor hun rekening.
Geldt de AI Act in Nederland al zonder uitvoeringswet?
Ja. De AI-verordening werkt rechtstreeks in alle lidstaten. Verboden praktijken en AI-geletterdheid gelden sinds 2 februari 2025, regels voor GPAI-modellen sinds 2 augustus 2025 en transparantieverplichtingen sinds 2 augustus 2026. De uitvoeringswet regelt alleen wie toezicht houdt en hoe; zonder die wet ontbreken nog bevoegdheden, niet de plichten.
Wat doet de RDI met AI?
De RDI wordt volgens het wetsvoorstel het centrale contactpunt van Nederland voor de AI-verordening en coördineert het toezicht samen met de AP. Daarnaast houdt de RDI toezicht op AI in radioapparatuur en digitale kritieke infrastructuur, faciliteert de AI-sandbox en brengt technische kennis in via haar AI Safety & Security Lab.
Moet mijn bedrijf zich registreren in het Algoritmeregister?
Nee. Het Algoritmeregister is bedoeld voor overheidsorganisaties en is per oktober 2026 nog niet wettelijk verplicht. Bent u aanbieder van een AI-systeem met een hoog risico, dan registreert u dat in de EU-databank uit de AI-verordening. Publieke gebruiksverantwoordelijken van hoog-risico-AI moeten zich daar ook registreren.
Bereid u voor, wie er ook toezicht houdt
Welke toezichthouder er ook bij u aanklopt, de vragen zijn dezelfde: welke AI gebruikt u, wie is verantwoordelijk en hoe beheerst u de risico's? Beantwoord de vragen van de gratis AI governance-scan van Opsio: veertien stappen, ongeveer 40 minuten. U ontvangt direct vier documenten op basis van uw antwoorden: een AI-gebruiksbeleid, een AI governance-raamwerk, een Checklist AI-leveranciersbeoordeling en een Sjabloon AI-risicoanalyse, plus een volwassenheidsbeeld over tien domeinen. Vragen in het Nederlands, documenten in het Engels als bewerkbare Word-bestanden. Gratis en vrijblijvend.
Dit artikel is algemene informatie, geen juridisch advies. Raadpleeg de geconsolideerde tekst van Verordening (EU) 2024/1689, zoals gewijzigd bij Verordening (EU) 2026/1744, en de actuele stand van het wetsvoorstel Uitvoeringswet AI-verordening. Gegevens over Nederlandse toezichthouders: stand oktober 2026.
Geschreven door
Country Manager, India
Praveena leidt Opsio's activiteiten in India en brengt meer dan 17 jaar sectoroverstijgende ervaring mee op het gebied van AI, productie, DevOps en managed services.
Redactionele richtlijnen: Dit artikel is geschreven door cloudspecialisten en beoordeeld door ons engineeringteam. We herzien het wanneer de technologie of regelgeving waarover het gaat verandert; de datums op deze pagina tonen de laatste update. Opsio is redactioneel onafhankelijk.